چهارمین نشست از سلسله نشست‌های موضوعی دفتر دهم با موضوع "تجارب دفاتر خدمات نوسازی و تسهیلگری مرکز تاریخی تهران در محلات عودلاجان، سنگلج و ناصرخسرو" برگزار شد.

چهارمین نشست از سلسله نشست‌های موضوعی دفتر دهم با محور"تدوین برنامه ارتقاء کیفیت زندگی در مرکز تاریخی شهر تهران" و موضوع "تجارب دفاتر خدمات نوسازی و تسهیلگری مرکز تاریخی تهران در محلات عودلاجان، سنگلج و ناصرخسرو" برگزار شد.

در ابتدا سرکار خانم دکتر توسلی به ارائه درخصوص مرمت و بهسازی بازارچه سیصد ساله عودلاجان با رویکرد تشریک مساعی پرداخت. وی در تعریف تشریک مساعی گفت: تشریک مساعی عبارت است از اتحاد نهادها، سازمان ها و وافرادی از بخش های مختلف که با یکدیگر در یک تفاهم نامه یا قراردادی مشترک برای رسیدن به مقصدی معین (Goal) و اهدافی مرتبط، با سهیم شدن در منابع، مسئولیت ها، با حمایت از یکدیگر به همکاری می پردازند.

در ادامه  اصول اساسی بازتولد شهر و پایداری آن با رویکرد تشریک مساعی را برشمرد:

·        استفاده از روش تشریک مساعی(Partnership) برای حل مشکلات

·        بکارگیری مدیریت مشارکتی توسط دست اندرکاران کلیدی و ذی نفعان

·        تمرکز بر ارزش های فرهنگی و تاریخی که خود سرمایه بزرگی محسوب می شود

·        در نظر گرفتن انتظارات دست اندرکاران و ذی نفعان

·        مسئولیت پذیری کلیه دست اندرکاران و ذی نفعان که در آن رابطه برنده- برنده حاکم باشد.

سپس به بررسی کمی و کیفی راسته بازارچه عودلاجان پرداخت از جمله وضعیت فعال‌بودن واحدهای اقتصادی، وضعیت فعالیت‌های موجود در بازارچه، مشکلات محله و بازارچه، وضعیت مالکیت و ...

در ادامه پيش‌نويس چشم‌انداز محله عودلاجان را ارائه کرد:

عودلاجان محله‌اي است زيبا و تاريخي با شهرت جهاني در مركز تهران كه اقوام و فرهنگ‌هاي متنوع ايراني را با دلبستگي به محله، براي همنشيني مدني گردهم آورده است. فعاليت‌هاي اقتصادي پر رونق توأم با رفاه اجتماعي محله، پذيراي گردشگران تهراني، ايراني و بين‌المللي است كه به ارزش‌هاي فرهنگي و بومي احترام مي‌گذارند. عودلاجان كه از محله‌هاي امامزاده يحيي، پامنار و ناصرخسرو شكل گرفته، محيطي امن و پرآسايش است كه مناسبت‌هاي مذهبي و ملي در آن باشكوه برگزار مي‌شود. بناهاي ارزشمند تاريخي آن استادانه مرمت شده و به همراه ديگر ساختمان‌هاي مقاوم و تازه‌ساز و هماهنگ با بافت محله، محيط زيستي پايدار فراهم آورده تا متكي بر زيرساخت‌ها و خدمات مجهز، پاسخگوي نيازهاي امروز و فرداي مردم باشد. حركت پياده و دسترسي به امكانات تردد همگاني سبز در عودلاجان داراي اولويت است و مديريت بحران ناشي از رويدادهاي طبيعي، در آن هوشيارانه حضور دارد. محله با تشريك مساعي مستمر گروه‌هاي سازمان يافته محلي،‌ ساكنان، صاحبان مشاغل و دست‌اندركاران توسعه، روز به روز شرايط زندگي بهتري مي‌يابد و آميزه‌اي هم‌افزا از كاركردهاي مسكوني، فرهنگي، هنري، آموزشي، گردشگري، تفريحي و تجاري محله را شب  و روز سرزنده و پويا نگاه مي‌دارد.

پس از آن ضمن اشاره به  فرآیند شکل گیری تشریک مساعی بازارچه عودلاجان، به توافق‌نامه و تفاهم‌نامه طرح بهسازی و مرمت بازارچه تاریخی عودلاجان پرداخت.

در ادامه خانم دکتر توسلی اصول کلیدی برای یک تشریک مساعی کارآمد را برشمرد:

1- هدف از تشریک مساعی باید کاملا روشن و شفاف باشد.

2- تشریک مساعی احساس تعلق خاطر به یک هدف مشترک را به وجود آورده و روابط بین اعضا را شکل  می دهد.

3-  لازم است که شرکاء مسئولیت اقدامات نمایندگان خود را بر عهده بگیرند.

4- جلسات تشریک مساعی باید اثرگذار و مثمر ثمر باشند.

5- در تشریک مساعی لازم است که هر کدام از شرکاء مشارکتی فعال و نتیجه بخش داشته باشند.

6- ساز و کاری مناسب برای نظارت و ارزیابی تشریک مساعی به کار گرفته شود.

پس از آن آقای مهندس صمدی به تبیین طرح بهسازی محور طرخانی، معیر و کارکن اساسی  پرداخت. ایشان از مهمترین ویژگی‌های این طرح را بی‌هدف بودن آن برشمرد و تأکید کرد هدف این طرح را ذینفعان براساس شرایط محیطی و گذر زمان تعیین می‌کنند.

وی تأکید کرد: اصول حاکم براین پروژه روش ارزیابی مشارکتی روستایی(PRA) می باشد که مهمترین ویژگی این روش گروه هدف وذینفعان به سمت یادگیری، طرح مساله، حل مشکل تشویق می‌شوند و بدین ترتیب نقش کارشناسان بیرونی به تسهیل‌گر فرایند یادگیری کاهش می یابد. از اصول اساسی آن می توان به توانمندسازی، چند رشته‌ای بودن، معکوس‌سازی جریان یادگیری، اشتراک و تسهیم اطلاعات و برونداد آن مشارکت‌پذیری ، تسهیلگری، تعریف پروژه توسط ذینفعان، توسعه محلی و اجرای پروژه‌های محرک توسعه می باشد.

در ادامه مهمترین مشکلات محور طرخانی را به شرح زیر برشمرد:

·        عرض کم معبر و تثبت وضع موجود در شبکه معابر پیشنهادی طرح تفصیلی

·        فرسودگی کالبدی، آشفتگی سیما و منظر شهری و ضوابط محدود کننده میراث فرهنگی برای مالکین و کسبه

·        نارضایتی ساکنین و کسبه از تردد بیش از حد وسایل نقلیه

·        از بین رفتن هویت تاریخی محله و خروج ساکنین قدیمی

·        وجود آسیب های اجتماعی و نبود امنیت لازم در برخی از قسمت های محور مانند تقاطع صندوقچی

و راهبردهای زیر را پیشنهاد کرد:

·        افزایش نظارت اجتماعی و از بین بردن فضاهای بی دفاع

·        ارتقای کیفیت محیطی (زیباسازی جداره و نما) با مشارکت کسبه

·        ایجاد محدودیت های ترافیکی در محور به منظور جلوگیری از نفوذ انبارها و کارگاه‌ها

·        و در نهایت تبدیل محور طرخانی، به پیاده راه

در ادامه آقای سعید ضمن ارائه فیلمی کوتاه به پیاده‌راه‌سازی بازارچه طرخانی و شیوه‌های تسهیلگری و مشارکت با مردم در محل اشاره کرد.

پس از آن آقای دکتر حاجی‌علی اکبری به تبیین تجربه تسهیل‌گری ساماندهی جداره خیابان ناصرخسرو پرداخت. وی هدف از این طرح را ساماندهی، بهسازی و مرمت بدنه های خیابان ناصرخسرو مطرح کرد و همکاری با مدیریت پیمان و پیمانکاران طرح ساماندهی جداره های خیابان ناصر خسرو در اجرای طرح و جلب مشارکت مالی کسبه در بخشی از هزینه های اجرا را از اهداف تسهیلگری.

ایشان ضمن اشاره به وضعیت پروژه قبل از آغاز تسهیل گری، اقدامات دفتر تسهیل گری را برشمرد:

·        تدوین شرح خدمات

·        راه اندازی دفتر و تجهیز نیروی انسانی مورد نیاز

·        انتخاب بلوک پایلوت (E6)

·        ورود به سایر بلوک ها

سپس به بسترسازی‌های صورت گرفته، عقد تفاهم نامه با کسبه، برگزاری جلسات عمومی و تشکیل کارگروه مردمی و همکاری با پیمانکاران جهت تسریع در اجرا اشاره کرد.

در پایان نقاط قوت و ضعف طرح و اجرا را مطرح کرد:

نقاط قوت:

·        توجه به هویت قدیمی خیابان و احیای نماهای پیشین ساختمان ها در تهیه طرح

·        شکل گیری نخستین تجربه همکاری با مردم در سازمان

·        صرفه جویی مالی در اجرای طرح

·        شکل گیری مدل مشارکت مالی برای اقدامات آتی سازمان

·        استفاده از معتمدین محلی در جلب مشارکت کسبه

·        افزایش سطح مشارکت کسبه و گسترش دامنه طرح به حوزه بلافصل

·        هماهنگی مناسب با شرکت های برق، گاز و تلفن علی رغم تاخیر چندماهه در هماهنگی

نقاط ضعف:

·        تهیه طرح در چند مرحله و ایجاد تاخیر در هماهنگی با کسبه

·        عدم تایید بخش هایی از طرح توسط میراث فرهنگی (بلاتکلیفی در تایید آن)

·        وجود ابهام در درون سازمان نسبت به برخی از جزئیات طرح (تابلو)

·        عدم مشورت با کسبه درخصوص طرح

·        نخستین تجربه سازمان در حوزه تسهیل گری و ابهام در خصوص فرایند و نتایج آن

·        نبود ثبات در مدیریت پروژه در دوماهه نخست

·        عدم تناسب زمان بندی فصلی اجرا با شرایط کسب و کار از یک طرف و شرایط اقلیمی از طرف دیگر

·        عدم هماهنگی واحد منطقه با سازمان در برخی موارد نظیر حذف زوائد

·        عدم تناسب قابلیت های مدیریت پیمان و پیمانکاران با ویژگی های پروژه

·        عدم تحقق برخی از پیشنهادات تسهیل گری در حوزه مستندسازی و تبلیغات به دلیل تغییرات متعدد در سازمان

در پایان جلسه پرسش وپاسخ و نقد و بررسی برگزار شد.

آقای مهندس عابدملکی ضمن تأکید بر اهمیت مشارکت مردم و تمامی ذینفعان در پروژه‌ها، از همگی درخواست کرد نظرات و پیشنهادات خود را به شهرداری منطقه 12 ارائه نمایند.

در ادامه آقای دکتر سعادتی افزود: دقت در هزینه‌کرد و سهیم کردنکسبه و مردم می‌تواند به وضعیت کیفی شهر کمک کرده و فشار کمتری به مدیریت شهری وارد کند که این مهم باعث بهبود شرایط می‌شود.

در این راستا 4 گام مهم پیشنهاد کردند:

1-    فرهنگ‌سازی و افزایش تعلق مردم به شهر

2-    مقبولیت و پایداری پروژه‌ها

3-    پذیرش دوره‌های نه چندان طولانی مدیریتی

4-    تأمین منابع شهرداری‌ها از پروژه‌های ناپایدار