بسیاری از شهرهای ایران در کنار توسعههای جدید شهری، با چالشهایی همچون فرسودگی بافتها، کمبود زیرساختها در برخی محلات و گسترش سکونتگاههای غیررسمی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، بازآفرینی شهری میکوشد با نگاهی جامع، این چالشها را به فرصتی برای بهبود و تحول شهری تبدیل کند.
در این میان، توجه به شهرهای کوچک و میانی از اهمیت ویژهای برخوردار است. تجربه نشان میدهد که اجرای پروژههای هدفمند، حتی در مقیاسهای کوچک، میتواند به ارتقای شأن و جایگاه این شهرها کمک کند. تقویت سرانههای خدماتی، بهبود فضاهای عمومی، مرمت بافتهای تاریخی و ساماندهی محلات، نه تنها کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا میدهد، بلکه حس تعلق و افتخار به شهر را در میان مردم تقویت میکند. در واقع، تقویت شهرهای کوچک و میانی نوعی پیشگیری از تمرکز جمعیت در کلانشهرها و رشد بیرویه شهرهای بزرگ نیز به شمار میرود.
استان مرکزی و شهرهای نراق، محلات و دلیجان نمونهای از همین ظرفیتها و چالشها را در خود جای دادهاند. هر یک از این شهرها با وجود مسائل خاص خود، از توانمندیهایی برخوردارند که میتواند مسیر تازهای از توسعه متوازن و پایدار را پیش روی آنها قرار دهد.
نراق از جمله شهرهایی است که هویت تاریخی آن سرمایهای ارزشمند برای آینده به شمار میرود. این شهر با برخورداری از دهها بنای تاریخی و بافت ارزشمند شهری، یکی از نقاط مهم تاریخی استان مرکزی محسوب میشود. حفاظت و احیای چنین بافتهایی تنها به معنای مرمت چند بنای تاریخی نیست، بلکه تلاشی برای زنده نگه داشتن روح شهر، تقویت گردشگری فرهنگی و ایجاد فضاهای شهری پویا برای شهروندان و گردشگران است. پروژههایی مانند مرمت بازار تاریخی نراق نمونهای از تلاش برای احیای این ظرفیتها و بازگرداندن حیات اقتصادی و اجتماعی به قلب تاریخی شهر است.
در شهر محلات، که به عنوان پایتخت گل ایران شناخته میشود و پیشینهای تاریخی و فرهنگی ارزشمند دارد، موضوع بازآفرینی شهری بیش از هر چیز با ارتقای کیفیت زندگی در محلات شهری و تقویت زیرساختها پیوند خورده است. با وجود ظرفیتهای قابل توجه این شهر، روند توسعه آن نسبتاً کند بوده و نیازمند تعریف و اجرای پروژههای دقیقتر و هدفمندتری است. بهسازی فضاهای شهری، ارتقای کیفیت معابر و پیادهراهها، افزایش سرانههای خدماتی و ساماندهی برخی محلات میتواند به افزایش سرزندگی شهری و تقویت جایگاه این شهر کمک کند.
دلیجان نیز نمونهای از شهری است که در سالهای اخیر رشد صنعتی قابل توجهی را تجربه کرده است. در چنین شرایطی، توجه همزمان به نوسازی بافتهای فرسوده و بهبود ساختار شهری اهمیت ویژهای پیدا میکند. بافتهای فرسوده علاوه بر مشکلات کالبدی، در بسیاری از موارد با محدودیتهایی در دسترسی، خدمات و ایمنی نیز مواجهاند. استفاده از سازوکارهایی مانند طرح «کلید به کلید» میتواند روند نوسازی را تسریع کرده و امکان جابهجایی مناسب ساکنان و بازگشایی معابر شهری را فراهم کند.
نراق نیز در محدوده شهرستان دلیجان قرار دارد و ارتباط اقتصادی و اجتماعی نزدیکی با این شهر دارد. از همین رو، توجه به توسعه متوازن سکونت و صنعت در این منطقه اهمیت ویژهای دارد. یکی از اهداف اصلی این سفرها و برنامهها نیز توجه همزمان به ظرفیتهای صنعتی و سکونتی منطقه و تلاش برای ایجاد تعادل میان این دو حوزه است؛ تعادلی که میتواند زمینهساز توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان باشد.
امروز شهرهایی مانند نراق، محلات و دلیجان میتوانند با تکیه بر ظرفیتهای تاریخی، اجتماعی و اقتصادی خود، مسیر تازهای از توسعه متوازن را تجربه کنند. بازآفرینی شهری در حقیقت تلاشی برای ساختن آیندهای بهتر بر پایه داشتههای ارزشمند گذشته و توانمندیهای امروز شهرهاست؛ آیندهای که در آن شهرها زیستپذیرتر، پویاتر و برخوردارتر برای شهروندان خواهند بود.
عبدالرضا گلپایگانی ؛ معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران