به گزارش روابط عمومی شرکت بازآفرینی شهری ایران به نقل از ایرنا، رویکرد «پایین به بالا» در برنامهریزیهای شهری، که همواره به عنوان یک اصل آکادمیک مطرح بود، اکنون در استان کرمان وارد فاز عملیاتی شده است. در این فرآیند، نسخه بازآفرینی محلات نه در پایتخت، بلکه در دل محلات و توسط ذینفعان شناسایی و پس از تایید در مقیاسهای شهرستان و استان، به مرحله اجرا میرسد. اما بزرگترین چالش این مدل در سالهای گذشته، فقدان نظام تأمین مالی متمرکز و پایدار بود که اکنون با ابتکار عمل در کرمان، برای نخستین بار در کشور تغییر یافته است.
در همین زمینه، عبدالرضا گلپایگانی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران، از تشکیل ستاد بازآفرینی استان کرمان با رویکردی بیسابقه در کشور خبر داد و اعلام کرد که برای نخستین بار، مدل تأمین مالی پروژههای شهری از حالت سنتی به الگوی «همافزایی استانی» تغییر یافته است.
تحقق برنامهریزی از پایین به بالا
معاون وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر اینکه بازآفرینی شهری یک برنامه «از پایین به بالا» است، گفت: نسخه اصلی این برنامهها در محلات و بر اساس نیاز واقعی ساکنان پیچیده میشود و پس از طی مراحل تصویب در سطح شهرستان و استان، به مقیاس ملی میرسد.
وی افزود: این فرآیند پیش از این با چالش جدی نظام تأمین مالی روبهرو بود، چرا که پروژههای بازآفرینی عمدتاً در قالب «اقدام مشترک» میان نهادهایی چون وزارت ورزش، وزارت نیرو ، آموزش و پرورش،میراث فرهنگی و گردشگری،فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری و شرکت بازآفرینی تعریف میشدند، اما تا زمانی که در نظام بودجهریزی استانی تثبیت نمیگشتند، ضریب تحققناپذیری پایینی داشتند.
مدل ۳ همتی برای سال ۱۴۰۵
مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری با اشاره به مصوبات ستاد ملی برای سوق دادن اعتبارات به سمت نظام بودجه استان کرمان، خاطرنشان کرد: با درایت و افق دید بلند استاندار کرمان و معاون عمرانی ایشان ، مقرر شد مبلغ «یک همت» (یکهزار میلیارد تومان) از محل بودجه توسعه متوازن در اختیارِ استانداری به پروژههای بازآفرینی این استان اختصاص یابد.
وی افزود: شرکت بازآفرینی شهری نیز تعهد کرده است که معادل همین مبلغ را از محل فروش داراییها و بر اساس مجوزهای قانونی بودجه، تأمین اعتبار کند.
گلپایگانی تصریح کرد که با مشارکت شهرداریها، این رقم برای شروع سال ۱۴۰۵ به حدود ۳ همت خواهد رسید که تحولی بزرگ در ارتقای سرانههای خدماتی و کیفیت زندگی مردم ایجاد میکند.
جلوگیری از دلسردی شهرداریها و مردم
این مقام مسئول در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت عملیاتی شدن برنامهها اشاره کرد و گفت: زمانی که شهرداریها و مردم ببینند پیشنهادهای ارائهشده توسط مشاوران توسعه محله به مرحله اجرا و تثبیت بودجه میرسد، فرآیند برنامهریزی تقویت میشود.
وی افزود: دلسردی مردم محله ها ناشی از برنامههایی است که هرگز عملیاتی نمیشوند، اما با مدل جدید، مردم احساس میکنند درخواستهایشان محقق شده و این ارزش، حتی از خودِ فیزیک پروژهها نیز بالاتر است.
به گفته گلپایگانی، این مدل میتواند شتابدهندهای برای تقویت سیستم بودجهریزی قطرهچکانی سازمان برنامه و بودجه باشد.
بافت تاریخی؛ هویت و امنیت شهر
معاون وزیر راه و شهرسازی در ادامه با تأکید بر ضرورت نوسازی ساختمانهای ناپایدار جهت حفظ جان شهروندان، به اهمیت بافتهای تاریخی پرداخت و اظهار داشت: اگرچه مساحت بافت تاریخی کرمان تنها حدود ۴ درصد مساحت کل شهر است، اما اثرگذاری آن بر هویت شهروندان و خلق تصویر ذهنی گردشگران بیش از ۵۰ تا ۹۰ درصد است.
وی با استفاده از تمثیل چشم در بدن، افزود: مساحت چشم نسبت به کل بدن ناچیز است، اما عمده ارتباطات انسانی از طریق آن برقرار میشود؛ بافت تاریخی و مرکزی نیز دقیقا همین نقش را در هویتبخشی و حیات اجتماعی شهرها و ایجاد تصویری به یاد ماندنی از شهر ایفا میکنند.
مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران در پایان، این اقدام استان کرمان را الگویی برای سایر استانها دانست و تأکید کرد: استاندارانی که حیات شهروندان و هویت شهری برایشان اولویت دارد، باید با نگاه ویژه به فضاهای ناکارآمد حاشیهای و بافتهای تاریخی، تحققپذیری پروژهها را با مدلهای مالی نوین تضمین کنند.
بازآفرینی شهری در جنوب کرمان؛ از چالش «تراکم پایین» تا فرصت «توانمندسازی اجتماعی»
معاون وزیر راه و شهرسازی در ادامه به سفر میدانی خود به شهرهای جنوبی استان کرمان از جمله کهنوج، جیرفت و قلعهگنج اشاره کرد و با توجه قرار دادن تفاوتهای بنیادین الگوهای زیستی در این منطقه نسبت به سایر نقاط کشور، بر ضرورت تغییر رویکرد در برنامهریزیهای بازآفرینی شهری تأکید کرد.
چالش بافتهای پراکنده؛ تراکم ۶ نفر در هکتار
مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری با بیان اینکه وسعت بافتهای ناکارآمد در جنوب کرمان بسیار فراتر از میانگین کشوری است، گفت: در حالی که بهطور متوسط حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد مساحت شهرهای کشور را بافتهای ناکارآمد تشکیل میدهند، این شاخص در برخی شهرهای جنوب کرمان به بیش از ۶۰ درصد میرسد.
وی افزود: در بررسی میدانی شهرهایی مانند قلعهگنج مشخص شد که به دلیل الگوی خاص توسعه در سالهای گذشته، تراکم جمعیتی به شدت پایین است؛ به طوری که در شهری با ۱۸ هزار نفر جمعیت و ۳ هزار هکتار مساحت، تراکم به ۶ نفر در هکتار رسیده که با استانداردهای رایج شهری فاصله بسیار زیادی دارد.
شکست مدلهای «تکمحلهای» در ارائه خدمات
گلپایگانی در تشریح مشکلات ناشی از این پراکندگی، خاطرنشان کرد: این الگوی زیستی که با باغشهرها یا زمینهای وسیع در اختیار خانوادهها پیوند خورده، باعث شده است که مدلهای استاندارد بازآفرینی برای تأمین سرانههای خدماتی (مانند سالنهای ورزشی) پاسخگو نباشد.
وی افزود: وقتی یک محله فقط ۵۰۰ نفر جمعیت دارد، ساخت یک سالن ورزشی با مقیاس محلهای، غیراقتصادی و عملا غیرممکن است. بر همین اساس، استراتژی شرکت بازآفرینی به سمت «خوشهبندی خدمات» تغییر یافته است تا سالنهای ورزشی و فرهنگی در نقاطی جانمایی شوند که دسترسی چندین محله را به صورت همزمان پوشش دهند.
مطالبهگری؛ نقطه اتکای توانمندسازی
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به مشاهده ظرفیتهای انسانی قابل توجه در این منطقه، اظهار داشت: نکته امیدوارکننده در جنوب کرمان، وجود روحیه مطالبهگری و تمایل بالای مردم به استفاده از فضاهای فرهنگی و ورزشی است.
وی با ذکر مثالهایی از افتخارآفرینی جوانان این منطقه در سطوح ملی تکواندو و وزنه برداری و مطالبه هنرمندان برای ایجاد مراکز فرهنگی، افزود: این اشتیاق اجتماعی، فرآیند «توانمندسازی» که رکن اصلی بازآفرینی است را تسهیل میکند. در واقع، وقتی مردم خود مطالبهگر فضاها هستند، واگذاری بخشی از مدیریت این مجموعهها به خود جامعه محلی با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود.
اقتصاد خانوار؛ تمرکز بر صنایع دستی
گلپایگانی در پایان، توانمندسازی اقتصادی را مکملِ اقدامات کالبدی دانست و گفت: سرفصل اصلی برنامههای توامندسازی، تقویت اقتصاد خانوار است. در کرمان جنوب یکی از طرفین های قابل توجه صنایع دستی است که بهویژه برای زنان سرپرست خانوار در مناطق کمتربرخوردار، نقشی حیاتی دارد.
وی ادامه داد: در همین راستا، دستورالعمل برای بهره برداری از فضاهای فرهنگی و خانه های محله در جهت آموزش و ترویج صنایع دستی در اختیار همکاران قرار می گیرد تا علاوه بر بهبود کیفیت فضای زندگی، شاهد افزایش تابآوری اقتصادی ساکنان این مناطق باشیم.
به گفته مدیرعامل شرکت بازآفرینی، هدف از این سفر، شناخت میدانی ویژگیهای فرهنگی و کالبدی جنوب کرمان بود تا برنامههای بازآفرینی، متناسب با واقعیتهای زیستی و نیازهای واقعی مردم منطقه تدوین و اجرایی شود.
