به گزارش روابط عمومی شرکت بازآفرینی شهری ایران، هفتمین نشست از سلسله‌نشست‌های «هفت‌شهر» خانه آفرینش‌های شهری ایران با موضوع «سکونت و امکان‌های بودن؛ از خانه حیاط‌دار تا واحد مسکونی» برگزار شد و محمدرضا اعتصامی با لیلا گلپایگانی درباره تحولات الگوهای سکونت در شهرهای ایران گفت‌وگو کرد.
لیلا گلپایگانی معمار و سخنران اصلی در این نشست با بیان این که خانه را نباید صرفا مجموعه‌ای از اتاق‌ها با کارکردهای مشخص دانست؛ گفت: خانه باید امکان شکل‌گیری روابط انسانی، تجربه‌های روزمره، خلوت و ارتباط با طبیعت را نیز فراهم کند.
وی با اشاره به پژوهشی درباره تحولات صدساله الگوهای سکونت در تهران گفت یکی از تغییرات مهم در معماری خانه‌های ایرانی، انتقال حیاط از مرکز خانه به یک سمت و سپس گسترش آپارتمان‌نشینی بوده است,
حتی در خانه‌های حیاط‌دار یک‌طرفه نیز امکان کاشت گیاه، بازی کودکان و انجام بخشی از فعالیت‌های روزمره در فضای باز وجود داشت؛ اما از دهه ۱۳۷۰ و با گسترش ساختمان‌های چندطبقه روی پیلوت، حیاط در بسیاری از ساختمان‌ها به فضای مشاع برای رفت‌وآمد تبدیل شد و در بهترین حالت، کارکردی تزئینی پیدا کرد,
اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که آپارتمان‌سازی به پاسخ غالب نظام برنامه‌ریزی شهری تبدیل شود و بدون توجه کافی به تفاوت‌های اقلیمی و اجتماعی، در شهرهای مختلف تکرار شود.
در چنین شرایطی، خانه به یک واحد مسکونی با کارکردهای از پیش تعیین‌شده تقلیل پیدا می‌کند و بخشی از تجربه‌های مرتبط با زندگی، از ارتباط با محله و شهر تا تماس مستقیم با زمین، آسمان و طبیعت، از دست می‌رود.
چرا تقاضا برای خانه دوم افزایش می‌یابد؟
یکی از پیامدهای محدود شدن فضای باز خصوصی در خانه‌های شهری، تمایل بخشی از شهروندان به خرید ویلا، باغچه یا خانه دوم در اطراف شهرهاست.
گلپایگانی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در تهران گفت: همچنان در بخشی از جامعه تقاضا برای برخورداری از فضای باز خصوصی وجود دارد؛ تقاضایی که به گفته او، می‌تواند در فشار ساخت‌وساز در مناطقی مانند شمال ایران، طالقان، کردان، باغ‌بهادران و چادگان نیز نمود پیدا کند.
وی هشدار داد که گسترش این روند ممکن است به تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و عرصه‌های طبیعی منجر شود.
این تجربه‌ها نشان می‌دهد بخشی از نیازهای سکونتی که در خانه اصلی پاسخ داده نمی‌شوند، به خانه دوم منتقل شده‌اند.
گلپایگانی با اشاره به مفهوم «فقر طبیعت» تأکید کرد که کاهش تماس مستقیم کودکان با محیط طبیعی ممکن است بر رشد جسمی و روانی آن‌ها اثر بگذارد.
حیاط ربوده شده است
محمدرضا اعتصامی دیگر شرکت‌کننده این نشست، نیز با اشاره به تحولات خانه‌های شهری گفت: حیاط ربوده شده است.
وی توضیح داد که حیاط ابتدا از مرکز خانه به کناره آن منتقل شد و در ادامه، در بسیاری از ساختمان‌ها به فضای رفت‌وآمد یا ورودی پارکینگ تبدیل شد
.اعتصامی با طرح این پرسش که چه کسانی در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته‌اند، بر ضرورت بررسی هم‌زمان نقش ساکنان، معماران و سیاست‌گذاران تأکید کرد.
انتقاد از وابستگی شهرها به تراکم‌فروشی
گلپایگانی در بخش دیگری از سخنانش، شیوه تأمین درآمد مدیریت شهری را یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت مسکن و فضای شهری دانست و گفت : وابستگی شهرها به درآمد حاصل از تراکم‌فروشی می‌تواند دست طراحان را برای ایجاد فضاهای متنوع محدود کند
.به گفته گلپایگانی، شهر باید از طریق درآمدهای پایدار و عوارض اداره شود، نه از طریق تراکم‌فروشی. وی توضیح داد وقتی تعداد طبقات، پارکینگ و شبکه سازه‌ای ساختمان از ابتدا بر اساس الگویی ثابت تعیین شده باشد،
فرصت طراحی فضاهای متفاوت کاهش می‌یابد و خلاقیت معماران ممکن است به تغییرات ظاهری نما محدود شود.
گلپایگانی در عین حال تأکید کرد که تغییر این روند تنها به سیاست‌گذاران وابسته نیست و معماران و مشاوران شهری نیز می‌توانند با ارائه الگوهای متناسب با شرایط اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی هر شهر نقش مؤثری ایفا کنند.
