خراسان شمالی با وجود ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی قابل توجه، همچنان با چالشهایی در حوزه کیفیت محیط شهری و زیرساختهای محلات مواجه است. علیرغم اقدامات مؤثر انجامشده در سالهای اخیر در چارچوب برنامههای بازآفرینی شهری، در شهرهایی مانند بجنورد، شیروان و اسفراین همچنان بخشی از محلات شهری با کمبود سرانههای خدماتی، معابر نامناسب و زیرساختهای ناکافی روبهرو هستند؛ موضوعی که ضرورت تداوم و تقویت سیاستهای بازآفرینی شهری را بیش از پیش آشکار میکند. در همین راستا، برگزاری جلسه ستاد بازآفرینی استان خراسان شمالی بهعنوان نخستین جلسه ستاد بازآفرینی استانی در سال جدید، فرصتی برای بررسی وضعیت محلات هدف و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی در مسیر تسریع اقدامات پیشبینیشده فراهم کرد.
بازآفرینی شهری در این چارچوب صرفاً به معنای نوسازی کالبدی نیست، بلکه رویکردی چندبعدی است که تلاش میکند با توجه همزمان به ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی، کیفیت زندگی در محلات شهری را ارتقا دهد. هدف این سیاستها نه تخریب و ساخت دوباره شهر، بلکه بهسازی تدریجی محلات، تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش تابآوری شهری است.
در سطح ملی، اختصاص بیش از سه هزار میلیارد تومان اعتبار در بودجه سال ۱۴۰۵ برای طرحهای بازآفرینی شهری نشاندهنده اهمیت این حوزه در سیاستگذاری توسعه شهری است. این اعتبارات برای نوسازی بافتهای فرسوده، ارتقای زیرساختها و افزایش سرانههای خدماتی در محلات کمبرخوردار پیشبینی شده و بخشی از آن نیز به استانها اختصاص مییابد.
در خراسان شمالی نیز طی سالهای اخیر حدود ۹۵ میلیارد تومان اعتبار برای اجرای پروژههای مرتبط با بازآفرینی شهری تخصیص یافته است؛ پروژههایی که بخشی از آنها به بهرهبرداری رسیده، بخشی در آستانه افتتاح قرار دارد و تعدادی نیز در حال اجراست. این اقدامات طیفی از پروژههای زیرساختی و خدماتی را شامل میشود؛ از بهسازی معابر و ارتقای فضاهای عمومی گرفته تا ایجاد فضاهای فرهنگی، ورزشی و اجتماعی در محلات هدف.
در همین چارچوب، افتتاح مجموعه ورزش باستانی شهید «محمدعلی صفا» در بجنورد بهعنوان بزرگترین مرکز ورزشهای زورخانهای خراسان شمالی نمونهای از این اقدامات است. این مجموعه در زمینی به مساحت ۷ هزار متر مربع و با زیربنای حدود ۷۰۰ متر مربع و با اعتباری بالغ بر ۱۳۰ میلیارد ریال احداث شده و میتواند علاوه بر کارکرد ورزشی، بهعنوان یک کانون فرهنگی و اجتماعی در محله ایفای نقش کند.
در کنار این اقدامات، در سفرم به خراسان شمالی تلاش کردم برخی مسائل مهم شهری نیز از طریق همکاری میان نهادهای مختلف حل و فصل شود. از جمله در پروژه مشارکتی مسکونی «ارمغان بجنورد » که یکی از پروژههای مهم بازآفرینی در مرکز بافت فرسوده بجنورد محسوب میشود، با همکاری نهادهای حاکمیتی استان روند بررسی و پیگیری حل مسائل فنی و حقوقی را شروع کردیم .
همچنین در راستای تقویت اقتصاد شهری و توسعه گردشگری، موضوع استفاده از ظرفیت اراضی حمزانلو مورد توجه قرار گرفته است و در سال جاری در شرکت بازآفرینی شهری ایران برنامهریزی فعالانهای برای فراهم کردن زمینه سرمایهگذاری در این محدوده انجام خواهد شد تا این ظرفیت بتواند در مسیر توسعه گردشگری و رونق اقتصادی استان به کار گرفته شود.
در کنار مداخلات کالبدی، توجه به فضاهای عمومی و عناصر هویتی شهر نیز از ارکان مهم بازآفرینی شهری به شمار میرود. ظرفیتهای تاریخی شهر شیروان از جمله ارگ تاریخی موسوم به تپه نادری، در صورت ساماندهی و حفاظت مناسب میتواند به یکی از محورهای توسعه گردشگری فرهنگی در این شهر تبدیل شود. همچنین احیای رودخانه مرکزی شیروان (چایلق) و ساماندهی بازار قدیمی روباز این شهر از جمله اقداماتی است که میتواند به ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری کمک کند.
در شب پایانی سفر به استان نیز فرصت گفتوگوی مستقیم با شهروندان فراهم شد، همزمان با دوازدهم فروردین ماه و روز جمهوری اسلامی در میدان مرکزی بجنورد، در جمع مردم حضور یافتم. در این سخنرانی با تأکید بر «روح ایرانی» و ریشههای عمیق همبستگی اجتماعی در فرهنگ ایران، به اهمیت حضور مردم در میدانهای اجتماعی و شهری اشاره کردم؛ حضوری که همزمان با روحیه استقامت و مقاومت ملی معنا پیدا میکند و میتواند سرمایهای ارزشمند برای پیشبرد برنامههای توسعه شهری و اجتماعی باشد.
در نهایت باید تأکید کرد که موفقیت برنامههای بازآفرینی شهری بیش از هر چیز به مشارکت شهروندان و همکاری نهادهای محلی وابسته است. تجربههای جهانی نشان میدهد که رویکردهای مشارکتمحور پایدارترین نتایج را در بهسازی و ارتقای محلات شهری به همراه دارند. خراسان شمالی با بهرهگیری از ظرفیتهای محلی، همکاری نهادهای مختلف و جلب مشارکت مردم میتواند به تدریج زمینه بهبود کیفیت زندگی شهری و فعالسازی ظرفیتهای توسعهای خود را فراهم کند.
